«Ένα είναι σίγουρο το οποίο θυμάμαι ακόμα και τώρα από εκείνο το παζάρι. Δεν έβλεπες κάτω κανένα πεταγμένο βιβλίο! Ούτε σελίδα πεταγμένη κάτω που να ανεμίζει ανέμελη και περιφρονημένη στα πόδια των περαστικών!» 

Μνήμες…. Γράφει ο Κώστας Δόρτσιος

Πολλές φορές έρχεται στη θύμησή μου ένα σπουδαίο παζάρι που γνώρισα την εποχή εκείνη όταν ήρθα από το χωριό μου, από τον Άγιο Γεώργιο Γρεβενών το Τσούρχλι, για να σπουδάσω στο Γυμνάσιο Γρεβενών.

Ήταν Σεπτέμβριος του 1961 κι ήταν  αλλιώς τότε τα πράγματα. Εννοώ καμμιά σχέση με τη σημερινή μορφή της πόλης. Βέβαια τα Γρεβενά ήταν μια επαρχία του μεγάλου νομού της Κοζάνης με ό,τι αυτό μπορούσε να σημαίνει. Η πόλη των Γρεβενών, χτισμένη στις όχθες του ποταμού Γρεβενίτη, ήταν μια πόλη που  στα παιδικά μας μάτια και με μοναδική μας εμπειρία το χωριό, φάνταζε όμορφη και μυστήρια. Η κοινωνία με τους ανθρώπους της, τα μαγαζιά και η κεντρική πλατεία αποτελούσαν το κέντρο κι εκεί έβλεπες τους ανθρώπους κυρίως τις Κυριακές ντυμένους στα καλά τους να βολτάρουν μετά την εκκλησία. Βέβαια για μένα, πιστεύω και για όλα τα χωριατόπουλα που είχαμε μαζευτεί για να μάθουμε γράμματα σ’ αυτή την πόλη, όλα αυτά φάνταζαν σαν κάτι το μακρινό και απλησίαστο θέαμα.

Ήταν οι πρώτες μέρες του Σεπτεμβρίου κι έπρεπε να βρούμε τα βιβλία της χρονιάς. Κι αυτά δεν ήταν λίγα αλλά ούτε και τόσα πολλά όπως στις μέρες μας. Ήταν τόσα όσα έπρεπε. Έπρεπε να τα αγοράσουμε, δεν μας τα έδινε η Πολιτεία δωρεάν. Εγώ θυμάμαι, από εκείνα τα χρόνια, δυο βιβλιοπωλεία, το ένα ήταν του Δημητρίου Καραγιάννη στο επάνω μέρος της πλατείας του Αιμιλιανού και το άλλο ήταν του Παπανικολάου στο κάτω μέρος της ίδιας πλατείας. Όμως μπορούσαμε να αγοράσουμε φθηνά και μεταχειρισμένα βιβλία από τους μαθητές που είχαν προβιβαστεί στην άλλη τάξη. Και τί γινότανε τότε!  Θυμάμαι πολύ όμορφες εικόνες από εκείνο το αλισβερίσι με τα μεταχειρισμένα βιβλία!

Η αγορά και η πώληση των βιβλίων από τους μαθητές σε μαθητές, από τους μεγαλύτερους στους μικρότερους, αποτελούσε ένα γεγονός χαρακτηριστικό της πόλης μας το οποίο σημάδευε με σπουδαιότητα τη μαθητική ζωή. Αυτή η αγορά κρατούσε δυο τρείς μέρες, αν θυμάμαι καλά, και γινότανε στο δρόμο που άρχιζε από το μαγαζί του μακαρίτη του Μιγδάνη, συνεχιζότανε πιο πέρα, όπου σήμερα είναι το οινοπωλείο του Μπέλλου, και έφτανε στην μικρή ανοιχτωσιά και στη διασταύρωση πριν από το Δασαρχείο.

Στα πεζοδρόμια αυτής της διαδρομής έβλεπες ένα αληθινό πανηγύρι! Μαθητές με βιβλία στη μασχάλη τους, άλλα για πούλημα κι άλλα αγορασμένα! Η τιμή από το κάθε βιβλίο προσδιορίζονταν από διάφορες παραμέτρους. Η κυριότερη ήταν η παλαιότητα ή η ακεραιότητα του κάθε βιβλίου, αλλά και η ικανότητα των μαθητών να παζαρεύει ο καθένας την πραμάτεια του! Ένα είναι σίγουρο το οποίο θυμάμαι ακόμα και τώρα από εκείνο το παζάρι. Δεν έβλεπες κάτω κανένα πεταγμένο βιβλίο! Ούτε σελίδα πεταγμένη κάτω που να ανεμίζει ανέμελη και περιφρονημένη στα πόδια των περαστικών! Δεν υπήρχε περίπτωση ένας μαθητής που πουλούσε τα περυσινά βιβλία του και προσδοκούσε να πετύχει μια καλή τιμή αλλά και εκείνος που τα αγόραζε, να σκεφθεί να τα σχίσει ή να τα πετάξει στο δρόμο! Όχι! Υπήρχε ένας σεβασμός στο βιβλίο, όποιο και να ήταν!

Βέβαια στο παζάρι εκείνο δεν έβρισκες όλα τα βιβλία που απαιτούσε το πρόγραμμα γιατί μερικά ήταν χρήσιμα για πολλά χρόνια της Γυμνασιακής μας ζωής. Αυτό είχε ως συνέπεια να αγοράζουμε καινούργια βιβλία από τα δυο βιβλιοπωλεία που ανάφερα προηγούμενα.

Ακόμα μέχρι σήμερα φυλάγω στη βιβλιοθήκη μου ένα λεξικό ανωμάλων ρημάτων της Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας του συγγραφέα Αναστασίου Γεωργοπαπαδάκου, το οποίο είχα αγοράσει το Σεπτέμβριο του 1961 από τη μαθητική εκείνη αγορά μεταχειρισμένων βιβλίων. Το βιβλίο αυτό το φύλαξα μέχρι τώρα γιατί ήταν ένα πολύ καλό λεξικό των ρημάτων της Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας και με βοηθούσε κάθε φορά που είχα να μελετήσω τα Αρχαία Ελληνικά. Βέβαια του έλλειπαν τα εξώφυλλα και κάποιες από τις πρώτες του σελίδες, γιατί προφανώς φαίνεται ότι το βιβλίο αυτό το διάβασαν πριν από μένα πολλοί μαθητές! Ήταν όμως και παραμένει να είναι ένα πολύτιμο βιβλίο για μένα που έχτισε τη βιβλιοθήκη μου μαζί με πολλά άλλα μαθηματικά βιβλία.

Το παζάρι αυτό φαντάζομαι ότι υπήρχε και στα παλιότερα χρόνια, δεν μπορώ να ξέρω πότε άρχισε, όμως σίγουρα ήταν ένα γεγονός που σημάδεψε πολλές γενιές των μαθητών της περιοχής μας, οι οποίοι μέσα σε συνθήκες δύσκολες αγωνίζονταν να μάθουν τα λίγα τους γράμματα και να προχωρήσουν λίγο πιο πέρα. Το βιβλίο για τα παιδιά εκείνα ήταν ένας φωτεινός φάρος που σημάδευε έναν καινούριο κόσμο, τον κόσμο της γνώσης και της αλήθειας.

Μπορεί να μη θυμάμαι πότε ξεκίνησε το παζάρι εκείνο αλλά θυμάμαι καλά ότι μέχρι που τελείωσα το Γυμνάσιο, άρχισε το Υπουργείο να δίνει πλέον δωρεάν βιβλία στους μαθητές! Κάτι που συμβαίνει με πολύ απλοχεριά μέχρι και τις μέρες τούτες. Μόνο που τώρα είναι συχνό το φαινόμενο να βλέπει κανείς, με λύπη βέβαια, στο τέλος της σχολικής χρονιάς, πεταμένα και σχισμένα σχολικά βιβλία. Αυτά τα κακοποιημένα βιβλία έχουν πλέον χάσει τη μορφωτική τους αξία απέναντι στην σημερινή αντίληψη κυρίως των νέων ανθρώπων και φυσικά καταλήγουν στα σκουπίδια.

Από αυτή τη σύγχυση της αξιολόγησης των σχολικών βιβλίων που τώρα παρατηρείται δεν ξέρω ποιος έχει να ωφεληθεί…