Την ημέρα της Υψώσεως του Τιμίου Σταυρού (14 Σεπτεμβρίου) μοιράζεται βασιλικός στις εκκλησίες επειδή, σύμφωνα με την εκκλησιαστική παράδοση, το ευωδιαστό αυτό φυτό φύτρωσε στο σημείο όπου η Αγία Ελένη βρήκε θαμμένο τον Σταυρό του Χριστού.

Συγκεκριμένα, η παράδοση αναφέρει τα εξής στοιχεία:

Ο εντοπισμός: Κατά την αναζήτηση του Σταυρού στα Ιεροσόλυμα, η Αγία Ελένη οδηγήθηκε στο σωστό σημείο χάρη στο έντονο και όμορφο άρωμα του φυτού που είχε καλύψει το έδαφος.

Η ονομασία: Αφού έσκαψαν στο σημείο εκείνο και βρήκαν τον Τίμιο Σταυρό, το φυτό ονομάστηκε βασιλικός, καθώς φύτρωσε στο μέρος όπου ήταν θαμμένο το σύμβολο του «Βασιλέως των Βασιλευόντων».

Πώς χρησιμοποιείται ο βασιλικός από τους πιστούς
Οι πιστοί παίρνουν τον ευλογημένο βασιλικό στο σπίτι τους για ευλογία, ενώ παραδοσιακά συνδέεται και με ορισμένα έθιμα:

Το νέο προζύμι: Πολλές νοικοκυρές χρησιμοποιούν τον βασιλικό για να «σταυρώσουν» και να πιάσουν το νέο προζύμι της χρονιάς, χωρίς τη χρήση μαγιάς,

Φύτευση: Παλαιότερα, συνήθιζαν να βάζουν τα κλωνάρια σε ένα ποτήρι με νερό μέχρι να βγάλουν ρίζες, ώστε να τα φυτέψουν ξανά στις γλάστρες τους.